ਰਾਮਦੇਵ-ਸੰਨਿਆਸ ਤੋਂ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਤੱਕ--(3)ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸਬੰਧੀ ਕੁਝ ਤੱਥ --ਭਾਵਨਾ ਮਲਿਕ

(ਲੜੀ ਜੋੜਣ ਲਈ ਕਿਸ਼ਤ ਨੰਬਰ 1 ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤ ਨੰ: 2  ਪੜ੍ਹੋ ਜੋ ਇਸ ਕਿਸ਼ਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ)

ਭਾਵਨਾ ਮਲਿਕ

ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਅਤੇ ਖਰਚੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ-

    *  ਦਿਵਿਆ ਯੋਗ ਮੰਦਿਰ ਟਰੱਸਟ- 249.63 ਕਰੋੜ

    *  ਪਤੰਜਲੀ ਯੋਗ ਪੀਠ ਟਰੱਸਟ-164.80 ਕਰੋੜ

    *  ਭਾਰਤ ਸਵੈਭਿਮਾਨ ਟਰੱਸਟ-9.97 ਕਰੋ

    *  ਆਰਿਆ ਕੁਲ ਸੰਸਥਾਨ-1.79 ਕਰੋੜ

ਪਰਮਾਰਥ ਲਈ ਦਿਵਿਆ ਯੋਗ ਮੰਦਿਰ ਟਰੱਸਟ 'ਚੋਂ 685.25 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚੇ ਗਏ। ਪਤੰਜਲੀ ਯੋਗ ਪੀਠ 'ਚੋਂ ਪਰਮਾਰਥ ਲਈ 93.20 ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਵੈਭਿਮਾਨ ਟਰੱਸਟ 'ਚੋਂ 11.51 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਰਮਾਰਥ ਵਿਚ ਕੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਝੂਠ ਇਥੇ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 7 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਵੀ ਯੋਗ ਕੈਂਪ ਮੁਫ਼ਤ ਨਹੀਂ ਲਗਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਸੀਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਿੱਛੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੀਸ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਹਰਿਦੁਆਰ, ਪਤੰਜਲੀ ਯੋਗ ਪੀਠ ਵਿਚ ਰੁਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਸੀਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾਨ ਦੀ ਪਰਚੀ ਕੱਟ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਟੈਕਸ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਰਾਮਦੇਵ ਇਸ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ? ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਬ੍ਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਵਲਿੰਗ ਦੇ ਧੰਦੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਬਾਰੇ ਕਿਉਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ?

ਰਾਮਦੇਵ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ 25 ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਸਾਲਾਨਾ 300 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਗਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਸੀਡੀਆਂ 'ਚੋਂ ਸਾਲਾਨਾ 10 ਕਰੋੜ ਰਾਮਦੇਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੀ 30 ਸੈਂਟਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ 50 ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਦੋ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਚੌੜੀ ਸੂਚੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਰੋਕ ਹੈ। ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਮਦੇਵ ਖਾਸਾ ਪੈਸਾ ਬਟੋਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਹ ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਹੀਂ?

ਜੋ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ 'ਚ ਕੇਂਦਰ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ? ਰਾਮਦੇਵ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਕਿ ਵਲਾਇਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ? ਕੀ ਉਹ ਪੈਸਾ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਾਨ ਕੀਤਾ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?

ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ

ਜਿਸ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਨੇ ਕਦੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ, ਅੱਜ ਉਹ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਖਿਲਾਫ਼ਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਤ ਸੰਮਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਮੋਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 'ਜਿਸ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਾਮਦੇਵ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਰਜ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਫੂਡ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਕਾਲੇ ਧਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ?' ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਾ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਮੋਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 'ਰਾਮਦੇਵ ਗਊ ਮੂਤਰ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਚੂਹੇ ਦੀਆਂ ਮੇਂਗਣਾਂ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਲੋਅ ਦਾ ਰਸ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਦੇਵ ਉਸ ਨੂੰ 190 ਰੁਪਏ ਦਾ ਵੇਚਦੇ ਹਨ, ਕੀ ਇਹ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਹੀਂ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਰਾਮਦੇਵ ਸੰਤ ਹੋ ਕੇ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਵੈਦਿਕ ਬ੍ਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸੰਤਾਂ ਕੋਲੋਂ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਦੇ 5-6 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। 29 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2011 ਨੂੰ ਸੰਤ ਸੰਮਤੀ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਪਾਟਿਲ ਨੂੰ ਇਕ ਯਾਦ ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਘਪਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਹਨ-

*ਸ਼ੰਕਰਾਦੇਵ ਦੇ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

* ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਆਸਥਾ ਚੈਨਲ ਜਬਰਨ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਕੀਰਤ ਮਹਿਤਾ ਤੋਂ ਹਥਿਆ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਕੇ ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਹੋਵੇ।

* ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਿਪਾਲੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ?

* ਭਾਰਤ ਸਵੈਭਿਮਾਨ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜੀਵ ਦੀਕਸ਼ਤ ਦੀ ਸ਼ੱਕੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਹੋਵੇ।

ਪੰਜਵਾਂ, ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਦਾਨ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ

ਸਾਂਝਾ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਪਰਖਚੇ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਾਰਾ 144 ਲਗਾ ਕੇ ਰਾਤ ਇਕ ਵਜੇ ਸੁੱਤੇ ਅਤੇ ਨਿਹੱਥੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਪਥਰਾਅ ਕੀਤਾ, ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਛੱਡੀ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਜਬਰਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦਾਗ਼ਦਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 1975 ਵਿਚ ਲਗਾਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਰਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਲੀਲਾ ਵਰਤੀ, ਉਸ 'ਚੋਂ ਜਵਾਬ ਘੱਟ ਤੇ ਸਵਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਕਦਰ ਰੋਕਣਾ ਪਿਆ? ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਜਗ੍ਹਾ ਸਿਰਫ ਯੋਗ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲਈ ਸੀ, ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਨਹੀਂ? ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨੇਤਾ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਲੈਣ ਏਅਰਪੋਰਟ ਗਏ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਬਰਨ ਹਰਿਦੁਆਰ ਭਿਜਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਬਰਨ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਸਸਤੇ ਭਾਅ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਉਸ ਦਾ ਬਿਊਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ-

* ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ 127 ਵਿੱਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ 99 ਸਾਲ ਲਈ ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਇਕ ਰੁਪਏ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀ?

* ਉੱਤਰਾਂਚਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿਚ 644 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਬਿਲਕੁਲ ਸਸਤੇ ਭਾਅ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ।

* ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਦਿੱਤੀ-ਸੰਨ 2008 ਅਤੇ 2010 ਵਿਚ।

* ਰੁੜਕੀ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਗ਼ੈਰ-ਖੇਤੀ ਕੰਮਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੀ ਗਈ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸਨ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੁੱਛਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਭਾਅ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਜਬਰਨ ਖੋਹ ਕੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਮਾਰਥ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਮ ਜਨਤਾ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੇਵਾ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਬੋਲੀ ਲਗਾ ਸਕਣ। ਪਰ ਇਸ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰੀ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪਤੰਜਲੀ ਯੋਗ ਪੀਠ 'ਤੇ 16 ਮੁਕੱਦਮੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ ਦੀ ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ। ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਮਦੇਵ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ? ਇਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਲਈ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਕਰੇ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ-

* ਜਦ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਮਦੇਵ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਖੋਲ੍ਹੀ ਸੀ? ਜੇਕਰ ਰਾਮਦੇਵ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵੀ ਉਸ ਧੋਖੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ?

* ਅਚਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ, ਏਨੇ ਸਾਲ ਸਰਕਾਰ ਚੁੱਪ ਕਿਉਂ ਰਹੀ? ਰਾਮਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਜਬਰਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪੈਸੇ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹਥਿਆਉਣ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਰਜ ਹਨ, ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਸਰਕਾਰ ਅੰਨੀ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ? ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਫਾਇਦਾ ਸੀ? ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਬੇਖ਼ਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

* ਜਦੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2011 ਨੂੰ ਯਾਦ ਪੱਤਰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਤਦ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ?

* ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਸਸਤੇ ਭਾਅ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ? ਕਿਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?

ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਗ਼ੌਰ ਕਰਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੱਕ ਹੇਠ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਸੀਨਾਜੋਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸਰਕਾਰ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀ ਬਿਠਾਉਣ, ਜੋ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ। (ਸਮਾਪਤ)

ਮੋ: 098181-14039

ਰਾਮਦੇਵ-ਸੰਨਿਆਸ ਤੋਂ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਤੱਕ--(2) ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ -ਭਾਵਨਾ ਮਲਿਕ

ਲੜੀ ਜੋੜਣ ਲਈ ਕਿਸ਼ਤ ਨੰ: 1 ਪੜ੍ਹੋ ਜੋ ਇਸ ਕਿਸ਼ਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਭਾਵਨਾ ਮਲਿਕ

ਹੁਣ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਈਏ, ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਸੇ ਸਈਅਦ ਅਲੀਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ (ਹਰਿਆਣਾ) ਵਿਚ ਕੁੱਲ 400 ਘਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਏ. ਸੀ. ਕਾਰਾਂ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸੈਰ ਅਤੇ ਮਿਨਰਲ ਵਾਟਰ ਦੇ ਆਦੀ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਫ਼ਾਈ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਟੁੱਟੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਬਦਬੂਦਾਰ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਕਾਲਜ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਸਕੇ।

ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਕਿ ਕੀ ਰਾਮਦੇਵ ਪਿੰਡ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚਾ ਰਾਮਚੰਦਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਸਬੰਧੀ ਮਾੜੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਇਕ ਬੋਰ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇਕ ਮੋਟਰ ਲਗਵਾਈ ਪਰ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਲਗਵਾਇਆ।' ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ 'ਤੇ ਜਬਰਨ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵੀ ਲਗਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 'ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ 18 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰਮਾਰਥ ਲਈ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਇਕ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਣਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਤਾਲਾ ਲਗਾ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਉਥੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆਮਲੇ ਉਗਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਹਰਬਲ ਚਾਹ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਣਗੇ। ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਨੇ ਅਤੇ ਸਰਪੰਚ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਰਾਮਦੇਵ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ।' ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਇਕ ਮੁਕੱਦਮਾ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਨਾਲ ਵੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਮਚੰਦਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 'ਰਾਮਦੇਵ ਉੱਤਰਾਂਚਲ ਤੋਂ ਬੰਦੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਜਬਰਨ ਪੁਰਾਣੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਗਵਾਹ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਹੈ।'

ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਦੀ ਚਾਰ ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 'ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਣਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਅਫਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'

ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੇਵਦੱਤ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਲਿਟਰ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੂਲਰ ਅਤੇ ਇਨਵਰਟਰ ਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੰਦੇ ਦੀ ਮਦਦ ਇਹ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਦਾਦਾ ਆਪਣਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਕਤ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਕੋਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਦੇਵ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਹੀਂ?

ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ

ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਮੰਗਵਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 18 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਮੰਚ ਘੱਟ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਬਾਰਾਤ ਦਾ ਪੰਡਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਗਦਾ ਸੀ।

ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ 2.50 ਲੱਖ ਸੁਕੇਅਰ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਵਾਟਰ ਪਰੂਫ ਟੈਂਟ ਲਗਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ 780 ਪੱਖੇ ਅਤੇ ਇਕ ਸੌ ਕੂਲਰ ਲਗਾਏ ਗਏ, ਜਿਸ ਦਾ ਖਰਚਾ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ 2 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਕੋਲ 30 ਜੂਨ ਤੱਕ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ 3.10 ਲੱਖ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੋ ਖੂਹ ਖੁਦਵਾਏ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਲੱਖ ਲਿਟਰ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ 500 ਆਰ. ਓ. ਪਲਾਂਟ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਹਰੇਕ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕੁੱਲ ਖਰਚਾ 8 ਕਰੋੜ ਆਇਆ। 1300 ਬਾਥਰੂਮ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਟੈਂਟ ਲਗਵਾਏ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਬਾਥਰੂਮ ਸਨ। ਸੱਤ ਵੱਡੀਆਂ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਸੀ. ਸੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਕੈਮਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ। ਇਕ ਇਨਟੈਂਸਿਵ ਕੇਅਰ ਕਮਰਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਕੋਈ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਹੋਟਲ ਕਲੈਰੇਜਿਜ਼ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਮਦੇਵ ਵਿਚ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਕੀ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀਆ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਦੱਸ ਦੇਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੈ।

5 ਜੂਨ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਇਕ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ 'ਤੇ ਧੋਖੇ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਮੀਡੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਦੇਵ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸੂਚੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕ ਵਿਚ ਹਨ? ਜੇ ਰਾਮਦੇਵ ਸੱਚੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਹ ਔਰਤ ਦੇ ਲਿਬਾਸ ਵਿਚ ਉਥੋਂ ਕਿਉਂ ਭੱਜੇ? ਕੀ ਇਕ ਸੰਤ ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਹੈ?

ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਘੱਟ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਨਾਂਅ ਕੁੱਲ 200 ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 34 ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚ ਆਚਾਰੀਆ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹਨ। ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਟਰੱਸਟਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਸਾਲ 2009-10 ਵਿਚ 1,100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵੈਦਿਕ, ਆਸਥਾ, ਭਜਨ, ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮ. ਵੈਦਿਕ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਲਿਮ., ਪਤੰਜਲੀ ਬਿਸਕੁਟ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮ., ਝਾਰਖੰਡ ਮੈਗਾ ਫੂਡ ਪਾਰਕ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮ. ਹਨ। ਜੇਕਰ ਰਾਮਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਦੇਸ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਫੂਡ ਪਾਰਕ, ਹਰਬ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਬਿਸਕੁਟ ਬਣਾਉਣ ਜਿਹੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚੋਚਲੇ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?

ਇਕ ਗੱਲ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਤੰਜਲੀ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮ. ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ? ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ ਜੋ ਪੈਸਾ ਦਾਨ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਰਥ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਲਗਾਉਣਾ ਹੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੁਰਮ ਹੈ।

ਰਾਮਦੇਵ ਕਾਲੇ ਧਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ ਤੇ ਕੀ ਜੋ ਪੈਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਕਾਲੇ ਧਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਕੀ ਰਾਮਦੇਵ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸੰਪਤੀ

* ਰਾਮਦੇਵ ਕੋਲ ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿਚ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 300 ਕਰੋੜ ਹੈ।
* ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿਚ ਹੀ 100 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 100 ਕਰੋੜ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
* ਫੂਡ ਪਾਰਕ-500 ਕਰੋੜ।
* ਸੋਲਨ ਵਿਚ 96 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 20 ਕਰੋੜ ਹੈ।
* ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿਚ 750 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 14 ਕਰੋੜ ਹੈ।
* ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿਊਸਟਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ 99 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 98 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ।

(ਬਾਕੀ ਕੱਲ੍ਹ)

ਮੋ: 098181-14039

ਰਾਮਦੇਵ-ਸੰਨਿਆਸ ਤੋਂ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਤੱਕ -(1) -ਭਾਵਨਾ ਮਲਿਕ

ਭਾਵਨਾ ਮਲਿਕ

ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਨਾਟਕੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲਾਬਾਜ਼ਾਰੀ ਤੋਂ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੁਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਰਾਮਦੇਵ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਜਨਤਾ ਜਨਤਾ ਦੇ ਮਸੀਹਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਨਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ, ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਜਾਤੀ ਮਕਸਦ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਫਰਕ ਇਥੇ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸਕੂਲ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਜਬਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਇਕ ਯਤਨ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਭ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ?

ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਫ਼ਰ

1995 ਵਿਚ ਆਸਥਾ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਇਕ ਯੋਗ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ। ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਫ਼ਤ ਯੋਗ ਕੈਂਪ ਲਗਾਏ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਾਲ ਆਚਾਰੀਆ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਕਰਮਵੀਰ ਵੀ ਯੋਗ ਕਰਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਾ ਕੇ ਆਚਾਰੀਆ ਕਰਮਵੀਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਏ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਾਲ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਸੰਤ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਆਚਾਰੀਆ ਦਿੱਸਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨੇਤਾ, ਅਭਿਨੇਤਾ, ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ਆਮ ਜਨਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਰਹੀ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਯੋਗ ਕੈਂਪ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੋਟੀ ਰਕਮ ਲਈ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਰਾਮਦੇਵ ਉਸ ਵਕਤ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਦਾ 1.50 ਲੱਖ ਰੁਪਿਆ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਯੋਗ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਧੰਦਾ ਜ਼ੋਰਾਂ-ਸ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਫ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਧੰਦਾ ਜਮਾਇਆ।

ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਕਥਨੀ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਰੋਧ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚਰਿੱਤਰਹੀਣ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਬਲੀਸਿਟੀ ਲਈ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਦੱਸਿਆ, ਫਿਰ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਜਾਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰਾਮਦੇਵ ਬਹੁਕੌਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖ਼ੁਦ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ-ਮਸਲਨ ਪੇਸਟ, ਸਾਬਣ, ਸ਼ੈਂਪੂ ਅਤੇ ਕ੍ਰੀਮ।

ਹੈਰਾਨੀ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਅਕਸਰ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੂਲੋਮ ਵਿਲੋਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਨੂਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਕਿਉਂ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ?

ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਮੰਤਰੀ ਕਮਲ ਨਾਥ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਕੈਂਪ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਵੀ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਫੂਡ ਪਾਰਕ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਸੁਬੋਧ ਕਾਂਤ ਸਹਾਏ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਮਰਾਜ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲੋਂ ਚਾਹੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ, ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਮਦਦ ਲਈ।

ਏਡਜ਼, ਸਮਲਿੰਗਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਪਿਆ ਕਾਲਾ ਧਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਮਸਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨਾ ਬੋਲੇ ਹੋਣ। ਯੋਗਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਹਿਰੂ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ 'ਤੇ ਛਪੀ ਕਿਤਾਬ 'ਟਰਾਂਸਫਰ ਆਫ ਪਾਵਰ' ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਇਕ ਸਿਆਸੀ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਜੇਕਰ ਗ਼ੌਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂਕੁਲ ਤੋਂ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਤਮ-ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਗੱਲ ਜਾਂ ਫਿਰ 4 ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਗ ਸੂਤਰ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁਲਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਦੇਵ ਅਚਾਨਕ ਯੋਗ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਏ? ਕੀ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਮਕਸਦ ਖ਼ੁਦ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕਰਕੇ ਸੱਤਾ 'ਚ ਆਉਣਾ ਸੀ?

ਸਫ਼ਰ

ਪਿੰਡ ਸਈਅਦ ਅਲੀਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜਨਮੇ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂਅ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਾਦਵ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਬਾਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕਾਲਵਾ ਗੁਰੂਕੁਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਯੋਗ ਸਿਖਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਸਾਲ 1992 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਰਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ।) ਸਵਾਮੀ ਅਮਲਾਨੰਦ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਯੋਗ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ।

ਸਾਲ 1994 ਵਿਚ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਰਮਵੀਰ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂਕੁਲ ਕਾਂਗੜੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਮਰਵੀਰ ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿਚ ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਬਾਗ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੂੰ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਵੀ ਮੰਨਿਆ। ਕਰਮਵੀਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ 'ਤੇ ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਕੋਲ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਰਥ ਲਈ ਇਕ ਟਰੱਸਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

1995 ਵਿਚ ਕਰਮਵੀਰ, ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਮੰਦਿਰ ਟਰੱਸਟ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਯੋਗ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਕਰਮਵੀਰ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮੱਤਭੇਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਟਰੱਸਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਕਰਮਵੀਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 'ਰਾਮਦੇਵ ਪਰਿਵਾਰਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਬਹਿਨੋਈ ਨੂੰ ਟਰੱਸਟ ਵਿਚ ਲੈ ਆਏ, ਜੋ ਕਿ ਗ਼ਲਤ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।'

ਲੋਕਪਾਲ ਬਿੱਲ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਭੂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੜਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭੂਸ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਰਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਨਾ ਗਵਾਰ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਮਦੇਵ ਆਪਣਾ ਪਿਛੋਕੜ ਭੁੱਲ ਗਏ ਸਨ। ਗੱਲ ਇਥੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਕਰਮਵੀਰ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੋਗ ਕੈਂਪ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਪੈਸੇ ਲੈਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੇ ਟਰੱਸਟ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਇਕ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਣਗੇ। ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੇ ਰਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਸਵਾਮੀ ਅਮਲਾਨੰਦ, ਜਗਤਗੁਰੂ, ਰਾਮਾਨੰਦ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਵੀ ਜਤਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।

10 ਜੁਲਾਈ, 2007 ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੇ ਕਰਮਵੀਰ ਨੂੰ ਫੋਨ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। 12 ਜੁਲਾਈ, 2007 ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੀ ਐਫ. ਆਈ. ਆਰ. ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਖ਼ੁਦ ਕਰਮਵੀਰ ਨੇ ਅਤੇ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਮੋਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਨੇ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2011 ਨੂੰ ਇਕ ਯਾਦ-ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਤੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਪਾਟਿਲ ਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅੱਜ ਵੀ ਰਾਮਦੇਵ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਚਲਦੇ ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਪਤੰਜਲੀ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸੰਨ 2006 ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। (ਬਾਕੀ ਕੱਲ੍ਹ)

ਗਲੀ ਜੋਗੁ ਨਾ ਹੋਈ…

ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਜੋਰ ਅਸਮਾਨੀਂ ਉੱਡ ਰਹੇ ਰਾਮ ਦੇਵ ਨੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ‘ਹਿੰਦੂ’ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਾੜਾ ਆ ਲਾਇਆ। ਰਾਜਸੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਾਮ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਗੱਲਬਾਤ’ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵੇਲੇ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ‘ਘੋਲ’ ‘ਚ ਉਹ ਐਨੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਧੇ ਮੂੰਹ ਡਿਗੇਗਾ ਕਿ ਪੈਰ ਲੱਗਣੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ‘ਵਾਅਦੇ’ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੇਖ ਚਾਂਭਲ ਕੇ ‘ਵੱਡੇ ਦਾਅਵੇ’ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੇਵ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚਲੇ ਰਾਜਸੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅੰਤ ਐਸਾ ਧੋਬੀ ਪਟੜਾ ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਜ਼ਨਾਨਾਂ ਕਪੜੇ ਪਹਿਣ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਬੱਚ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾ ਮਿਲੀ। 


ਭਾਰਤ ਵਿਚੋਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਜੜੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਰਾਜਸੀ ਮਸ਼ਕਾਂ ਦੌਰਾਨ ‘ਯੋਗਾ ਗੁਰੂ’ ਅਤੇ ‘ਬਾਬਾ’ ਰਾਮ ਦੇਵ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਧਾਵੇ ਅਤੇ ਪੁਲੀਸ ਵਲੋਂ ਧੌਣੋਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਹਰਿਦੁਆਰ ਨੇੜ੍ਹਲੇ ਉਸਦੇ ‘ਖੁੱਡੇ’ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣ ਨੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿਚਲੀ ਯੂਨਾਈਟਡ ਪ੍ਰਾਗਰੈਸਿਵ ਅਲਾਇੰਸ (ਯੂਪੀਏ) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਜੀ-2 ਸਪੈਕਟਰਮ ਘੁਟਾਲੇ ਅਤੇ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਾਲੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਬਾਅਦ ਚੱਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜੋਰਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਭਰਣ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਾਂਰਗਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਨੀਆਂ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਵਾਲੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਭਾਰੀ ਢਾਹ ਲਾਈ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਇੰਨਾ ਸੁਖਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਰਾਜਸੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਚਾਨਕ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕੋਹੜ ਵਾਂਗ ਚੰਬੜੀ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਲਈ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਜੁੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ। ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਕਾਂਗਰਸ ਸਿਰ ਭਾਂਡਾ ਵੱਧ ਫੁੱਟਦਾ ਹੈ । ਨਾਲ ਹੀ ਜੀ-2 ਸਪੈਕਟਰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਆਰਦਸ਼ ਹਾਊਸ ਬਿਲਡਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਰਗੇ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਏ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਸ਼ੋਕ ਚਵਾਨ ਦੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰੁਸਤ ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਧਾਈਆਂ। ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਚਲਾਈ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਸਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਝੁਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੋਕ ਪਾਲ ਬਿੱਲ ਸਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸਥਿੱਤੀ ਦਾ ਲਾਹਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਹਲਾ ਰਾਮ ਦੇਵ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਆਇਆ। ਯੋਗਾ ਦੇ ਅਪਣੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਿਆਂ ਅਤੇ ਕਰੱਤਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੱਚੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੇਵ, ਜਿਹੜਾ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਯੋਗਾ ਗੁਰੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਾਬਾ ਤੋਂ ਵੀ ਅਗਾਂਹ ‘ਸੰਤ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼’ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਨੇ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਅਗਾਂਹ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਇੰਨੀ ਛੇਤੀ ਕਿਉਂ ਆਰੰਭੀ। ਇਸਦੀ ਸਮਝ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਮ ਲੀਲਾ ਗਰਾਉਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਗਈ ‘ਰਾਜਸੀ ਲੀਲਾ’ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਇਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰਐੱਸਐੱਸ), ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਸਮੇਤ ਹਿੰਦੂ ਕੱਟੜਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਲੁਕਵਾਂ ਏਜੰਡਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਬੜੇ ਹੀ ‘ਸ਼ਾਹੀ ਢੰਗ’ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੇਵ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜਣ ਮੌਕੇ ਕੇਂਦਰ ਸਕਰਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਸੀਨੀਅਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਪੁੱਜਣਾ ‘ਯੋਗਾ ਕੈਂਪ’ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾਉਣ ਦੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਦੇਵ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਕਾਰਨ ਇਸ ਕਦਰ ‘ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ’ ਬਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅਪਣੀ ਸੁੱਧ ਬੁੱਧ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗਾ। ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸੀਨੀਅਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਇੰਨੇ ਰੰਗ ਨਾ ਬਦਲਦਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਛੁਪੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮਹਿੰਦਰ ਗੜ੍ਹ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਲੀਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਧਾਰਨ ਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਾਦਵ ਦੀ ‘ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ’ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਕੰਮੇ ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ਾਹਜਾਦਪੁਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਮਸਾਂ 8ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਅੱਗੋਂ ਉਹ ਆਰੀਆ ਗੁਰੂਕੁਲ ਖਾਨਪੁਰ ਜਾ ਪੁੱਜਾ। ਅੱਗੋਂ ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਗਿਆ ਅਪਣੇ ਹਰ ‘ਗੁਰੂ’ ਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨੂੰ ਠਿੱਬੀ ਲਾਉਂਦਾ ਅਗਾਂਹ ਹੀ ਅਗਾਂਹ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਚੜ੍ਹਤ ਉਸ ਵਲੋਂ ਅਚਾਰੀਆ ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦਿਵਿਆ ਯੋਗ ਮੰਦਿਰ ਟਰੱਸਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਸਥਾ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਤੋਂ ਅਪਣੇ ਯੋਗਾ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਹੋਈ।

 ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਦੁਆਰ ਨੇੜ੍ਹੇ ਪੰਤਾਜਲੀ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਲਾ ਕੇ ‘ਬਾਬਾ’ ਰਾਮ ਦੇਵ ਕਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉੱਡ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਜੋਰ ਅਸਮਾਨੀਂ ਉੱਡ ਰਹੇ ਰਾਮ ਦੇਵ ਨੇ ਰਾਜਸੀ ਮੈਦਾਨ ਖਾਲ੍ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸਮਝ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ‘ਹਿੰਦੂ’ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਾੜਾ ਆ ਲਾਇਆ। ਰਾਜਸੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਾਮ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਗੱਲਬਾਤ’ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵੇਲੇ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ‘ਘੋਲ’ ‘ਚ ਉਹ ਐਨੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਧੇ ਮੂੰਹ ਡਿਗੇਗਾ ਕਿ ਪੈਰ ਲੱਗਣੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ‘ਵਾਅਦੇ’ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੇਖ ਚਾਂਭਲ ਕੇ ‘ਵੱਡੇ ਦਾਅਵੇ’ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੇਵ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚਲੇ ਰਾਜਸੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅੰਤ ਐਸਾ ਧੋਬੀ ਪਟੜਾ ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਜ਼ਨਾਨਾਂ ਕਪੜੇ ਪਹਿਣ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਬੱਚ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਦੇਵ ਜਿਸ ਕਦਰ ਵਿਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਭੜਕ ਕੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਿਆਨਬਾਜੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ‘ਬਾਬਾ’, ‘ਯੋਗੀ’, ‘ਸੰਤ’ ਜਾਂ ‘ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ’ ਦੀ ਨਾਂ ਹੋ ਕੇ ਮੁਹੱਲੇ ਵਾਲੇ ਟੁਚੀਅਲ ਜਿਹੇ ਬਦਮਾਸ਼ ਤੋਂ ਨੇਤਾ ਬਣੇ ਦੀ ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜੁੰਡਲੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਕਾਰੋਬਾਰ, ਹੋਰ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਛਾਣ ਬੀਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਖਾਸੋਖਾਸ਼ ਅਚਾਰੀਆ ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਧ ਧੋਤੇ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ’ ਅੱਗੇ ਰੋਣ ਧੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ,


‘ਗਲੀ ਜੋਗੁ ਨ ਹੋਈ ।। ਏਕ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਕਰਿ ਸਮਸਰਿ ਜਾਣੈ ਜੋਗੀ ਕਹੀਐ ਸੋਈ ।।੧।।’

(ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ)

ਮਰਨ-ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ

ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ 'ਮਰਨ ਵਰਤ' ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹੀਰੋ' ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਵੀ ਹੁਣ ਛਿੱਥਾ ਪੈਂਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਵੀ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਜਨ ਲੋਕਪਾਲ ਬਿਲ ਸਬੰਧੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੀ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇੰਨਾ ਡਰਾਮਾ ਰਚਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ?...ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ 'ਸੰਤ' ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਤੇ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਅੱਗੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਣ ਤੋਂ ਭੱਜ ਜਾਣ ਵਰਗੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਸਿਆਸਤ ਖੇਡ ਕੇ ਉਹ ਅਪਣੀ ਜਾਨ ਤਾਂ ਬਚਾ ਗਿਆ ਪਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਸਾਹਮਣੇ ਆਤਮ-ਦਾਹ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਨ-ਕੁੰਡ ਬਣਾ ਕੇ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦਾ ਅਕਸ ਰੋਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਖੋਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਰੱਖੇ ਇਸ ਕਥਿਤ ਮਰਨ ਵਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਘਟਨਾ ਸਬੰਧੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਪੰਚ ਪ੍ਰਧਾਨੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਭਾਈ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਲੇਖ ਭੇਜਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੇ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।-ਪਰਦੀਪ ਸਿੰਘ


ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਵਲੋਂ ਮਰਨ ਵਰਤ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਹ ਵਰਤ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਪੀਪੁਰ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ‘ਅਜੀਤ’ ਵਿੱਚ ਅਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਨ ਲਏ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਪੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ 17 ਦਸੰਬਰ 1965 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ‘ਮਰਨ ਵਰਤ’ ਤੇ ‘ਆਤਮ-ਦਾਹ’ (fast-undo-death and self-immolation)ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਕ ਅਹਿਮ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ।ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿਘ ਫੇਰੂਮਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਮਰਨ ਵਰਤ ਕਾਰਨ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ‘ਸੰਤ’, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ‘ਸੰਤਾਂ’ ਦੇ ਦਖ਼ਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਅਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਕ ਘਟਨਾ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

ਮੈਂ ਅਤੇ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਪੰਮੀ ਬਾਈ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਾਲਜ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੜ੍ਹਾਈ (ਲਾਅ ਕਾਲਜ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭਿਆਚਾਰਿਕ ਮੰਚ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਘਟਨਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1980 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇਰ ਰਾਤ ਸੁਨਾਮ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਖੇਪਲ ਪੈਦਲ ਤੁਰ ਕੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਪੰਮੀ ਬਾਈ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਿਤਾ ਜੀ - ਸਵ: ਸ: ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਗੀ ਜੋ 1952 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਸੁਨਾਮ ਤੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਧਿਰ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਹੇਸ਼ਇੰਰ ਸਿੰਘ (ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਾਚਾ) ਤੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰੇ ਸਨ। 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਫੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਧੀਨ ਰੂਪੋਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ, ਸਾਡੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਭੱਵਿਖ ਪ੍ਰਤੀ ਗੰਭੀਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਥੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਰਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਅਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।

1965 ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਰੱਖੇ ਗਏ ਮਰਨ ਵਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਯਾਦ ’ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਅੱਜ ਵੀ ਮੈਂ ਤੇ ਪੰਮੀ ਬਾਈ ਜਦੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਵਾਕਿਆਤ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੀ.ਏ. ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਰਨ ਵਰਤ ਸਬੰਧੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਦਾਹ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।

ਅੰਕਲ ਜੀ ਨੇ ਅਪਣੀ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਦਾਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਦੋ ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ ਕਿ “ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?”

ਮੈਂ (ਅੰਕਲ ਜੀ ਨੇ) ਕਿਹਾ “ਸੰਤ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੈ?

ਸੰਤ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ “ਆਹ ਜਿਹੜੇ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰ ਨੇ ਸਾਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਉਹ ਮੈਨੂ ਜ਼ਿਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਪਿਛਲੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਹੁੜਿਆ।”

“ਮੈਂ ਸੰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕੀ ਹੁਕਮ ਹੈ?”

ਸੰਤ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਤੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰੈਸ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇ ਕੇ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਲਿਖਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸੰਤ ਜੀ ਮਰਨ-ਵਰਤ ਤੋੜ ਦੇਣ।”

“ਮੈਂ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ‘ਹੁਕਮ’ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਸ ਥਾਂ ’ਤੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਝੂਠ ਨਾ ਬੁਲਾਓ।”

ਇਸ ’ਤੇ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਬੋਲੇ ਕਿ “ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਹਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਵੀ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਿਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।”

ਅੰਕਲ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਮੈਂ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।

ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ “ਤੂੰ ਕਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬੁਲਾ ਸਕਦੈਂ ਨਾ?”

“ਕਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦਾ ਡਰਾਈਵਰ ਸੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਕਿੱਕਰ ਸਿਘ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆਇਆ।”

ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ ਕਿ ਉਹ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਮੀਡੀਏ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਵੇ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸੰਤ ਜੀ ਮਰਨ ਵਰਤ ਤੋੜ ਦੇਣ। ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬਾਹਰੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਰਨ-ਵਰਤ ਤੋੜਨ ਲਈ ਜੂਸ ਦਾ ਗਲਾਸ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਫੜ ਲਿਆਵੇ।

ਕਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਤ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੂੰ “ਸਤਿ ਬਚਨ” ਕਹਿ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰੈਸ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਸੰਤ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਅ ਦਿੱਤੇ।

ਅੰਕਲ ਜੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ “ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਮੇਰਾ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬੈਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ‘ਛੁੱਟੀ’ ਕਰ ਜਾਵਾਂ। ਜੋ ਗੁੱਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਇਹੀ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਮੁੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਸ਼ਕਲ ਨਾ ਵਿਖਾਵਾਂ… ਮੈਂ ਅਪਣਾ ਬੈਗ ਚੁੱਕ ਕੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਕਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ‘ਸੇਵਾ’ ਦੇ ਇਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਟਿਕਟ ਮਿਲ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ।ਮਰਨ ਵਰਤ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਅਤੇ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਗੁਲਸ਼ਨ ਦੇ ਹਾਰਨ ’ਤੇ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਰਾਜ ਨਰਾਇਣ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਕਿ “ਬਾਹ ਸਿੱਖੋਂ ਕੀ ਵੀ ਕਿਆ ਬਾਤ ਹੈ, ਯਹ ‘ਗੁਲਸ਼ਨ’ ਉਖਾੜ ਕਰ ‘ਕਿੱਕਰ’ ਉਗਾਤੇ ਹੈਂ।”


ਅੰਕਲ ਜੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਅਣਖ ਤੇ ਗੈਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਹੀ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਪਿੱਛੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਚਲੇ ਮਰਨ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿਚ ਵੀ ‘ਅੰਨਾ ਹਾਜ਼ਰੇ’ ਦੀ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੌਮ ਦੇ ‘ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ’ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ‘ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ’ ਅਪਣੇ ਮਕਸਦ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰ ਸਕੇ ਹਨ! ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਅਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਮਨਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ‘ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ’ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ ਵਰਗੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੁ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿਦਗੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ।
---000---
*ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਪੰਚ ਪ੍ਰਧਾਨੀ)
98153-60051

ਸਾਡੇ ਮਰਨ ਵਰਤ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣਗੇ?

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਪੀਪੁਰ

ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਲੋਕਪਾਲ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੇ ਮਰਨ ਵਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ’ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਸੁਭਾਵਿਕ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀ ਅੱਜ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਜੋ ਹਰ ਖੇਤਰ ’ਚ ਅਮਰ ਵੇਲ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੋਂ ਡਾਢੇ ਤੰਗ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰੇ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਲੋਕਪਾਲ ਬਿੱਲ ’ਚ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਕਰਨਾ ਮੰਨੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਾਉਣ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਕ ’ਚ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਬਣਾਉਣ ’ਚ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਭਰਪੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਮਰਨ ਵਰਤ ਦਾ ਖੂਬ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰੇ ਨੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮੋਰਚਾ ਫਤਹਿ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵੇਲੇ ਚੱਲੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਸਚਮੁੱਚ ਜਿਵੇਂ ਟੀ. ਵੀ. ਚੈਨਲਾਂ ’ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਆਭਾਸ ਹੰਦਾ ਹੈ। ਟੀ. ਵੀ. ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅੰਦੋਲਨ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਕਈ ਗਾਂਧਾਵਾਦੀ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਇਕ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਉੱਠੀ ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ ਵਜੋਂ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਦੇਸ਼ ’ਤੇ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਹ ਮਾਹੌਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਸਿਰੜੀ ਤੇ ਕਥਨੀ-ਕਰਨੀ ਦੇ ਸੂਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਖਾਤਰ ਮਰਨ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਸਦਕਾ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਅਨੂਠੀ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸਪੂਤ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸ: ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ। ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਉਸ ਸਿਦਕੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਜ਼ਿਹਨ ’ਚ ਉਕਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਰਨ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਉਚਿਤ ਮੰਗ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ ਇਰੋਮ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਰਕਾਰ ਸ਼ਹੀਦ ਫੇਰੂਮਾਨ ਵਾਂਗ ਇਰੋਮ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਾਂਦੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਖੂਨ-ਖਰਾਬਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਉਠਾਉਾਂਦੀ,ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ’ਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨਹੀਂ, ਵਪਾਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀ ਆਸ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਸ: ਫੇਰੂਮਾਨ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹੀਦ ਤੇ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਵਰਗੀ ਜਿੰਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਰੇ ਮਰਨ ਵਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਕਤ ਘਟਨਾਚੱਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਸ਼ਹੀਦ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਫੇਰੂਮਾਨ ਵਿਚ 1 ਅਗਸਤ, 1886 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸ: ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ ਸ: ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਉੱਘੇ ਆਗੂ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਤੇ ਹੋਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਭੁਗਤੀਆਂ। 1942 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਕੱਟੀ। ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਵੀ ਤਹਿ-ਦਿਲੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਅਕਾਲੀ ਜਾਂ ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ ਪੈਂਤੜੇ ਵੀ ਅਪਣਾਏ। ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਰੋਧੀ ਪੈਂਤੜੇ ਪਾਪ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ ਤੇ ਉਹ ਪਛਤਾਵੇ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ’ਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲੱਗੇ। 1969 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸੌਂਪਣ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਭਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੰਗ ’ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਤ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਮਰਨ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਤੰਗ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਸ: ਫੇਰੂਮਾਨ ਨੇ ਉਕਤ ਮੰਗਾਂ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਉਣ ਲਈ ਮਰਨ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 12 ਅਗਸਤ, 1969 ਈ: ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹੀ 15 ਅਗਸਤ, 1969 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ‘ਮਰਨ ਵਰਤ’ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਿਆਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦਗੇਬਾਜ਼ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰੜ ’ਤੇ ਪੱਕੇ ਰਹੇ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ। ਅਖੀਰ 74 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਵਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਿਦਕੀ ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਸਰ-ਜਮੀਂ ਖਾਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਗਿਆ।

ਇਰੋਮ ਸ਼ਰਮੀਲਾ
ਇਰੋਮ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਨੂੰ ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ‘ਲੋਹ ਔਰਤ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 14 ਮਾਰਚ, 1972 ਨੂੰ ਜਨਮੀ ਇਰੋਮ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ, 2000 ਵਿਚ ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਇੰਫਾਲ ਘਾਟੀ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਮਾਲੋਮ ਵਿਚ 10 ਵਿਅਕਤੀ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਬੱਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਅਰਧ-ਫ਼ੌਜੀ ਦਸਤੇ ਆਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਦੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ’ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਮੌਕੇ ਦੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਥਾਨਕ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ। ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਵਿਚ 62 ਸਾਲਾ ਔਰਤ ਤੇ 18 ਸਾਲ ਦਾ ਕੌਮੀ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਰੋਮ ਨੇ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚੀ। ਦਰਅਸਲ ਮਣੀਪੁਰ ਸਣੇ ਹੋਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੋਕ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੈ। ਮਣੀਪੁਰ ’ਚ ਇਹ 1980 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲਾਗੂ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਫ਼ੌਜੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਰੁੱਧ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚਾਰਾਜੋਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਮਣੀਪੁਰੀਆਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਖੋਹ ਕੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸੰਗੀਨਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਤੇ ਸਹਿਣ ਭਰੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ। ਇਰੋਮ ਨੇ ਇਸੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਮਣੀਪੁਰ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 4 ਨਵੰਬਰ, 2000 ਨੂੰ ਮਰਨ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਜ਼ਾਤ ਪਾ ਸਕਣ। 6 ਨਵੰਬਰ, 2000 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ’ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਅਧੀਨ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼’ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਆਂਕਿ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬੇਹੱਦ ਵਿਗੜ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨੱਕ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲੀ ਲਾ ਕੇ ਤਰਲ ਭੋਜਨ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦਸਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਖਾਧਾ-ਪੀਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਨਾਲੀ ਜ਼ਰੀਏ ਜਾਂਦੇ ਅੰਦਰ ਤਰਲ ਭੋਜਨ ਸਦਕਾ ਹੀ ਉਹ ਜਿਊਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਕਤ ਦੋਸ਼ ਅਧੀਨ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਕਦਮ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟੀ।

ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਸਬੰਧੀ 2004 ’ਚ ਹੋਏ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜੱਜ ਜਸਟਿਸ ਬੀ. ਪੀ. ਜੀਵਨ ਰੈਡੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉਕਤ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ’ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂੁ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਨਿਆਂਸੰਗਤ ਠਹਿਰਾਉਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਟਿੱਪਣੀ ਦਾ ਇਥੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੰਗਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਪਾਲ ਬਿੱਲ ਸਬੰਧੀ ਮੰਗ) ਸੂਖਮ ਰੂਪ ’ਚ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੇੜਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੰਗਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ, ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਆਦਿ) ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਛੇੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਸ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਲੇਖਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 'ਅਜੀਤ' ਦੇ ਉੱਪ-ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ

-ਮੋਬਾਈਲ : 94172-58765.
ssgopipur.blogspot.com